Udzielanie narkotyków a prawo karne – art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Wstęp – dlaczego „za darmo” nie znaczy „bez kary”

W praktyce obrony często spotykam się z przekonaniem, że odpowiedzialność karna za narkotyki dotyczy wyłącznie dilerów, czyli osób sprzedających środki odurzające. To przekonanie jest błędne. Art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii penalizuje również zachowania nieodpłatne – takie jak „częstowanie”, „podzielenie się” czy „udostępnienie” narkotyku innej osobie.

Przepis ten ma wyraźnie „konsumencki” charakter: nie chodzi w nim o obrót czy handel, lecz o przekazanie środka konkretnemu odbiorcy – konsumentowi, nawet bez jakiejkolwiek zapłaty. Co więcej, odpowiedzialność karna może powstać niezależnie od tego, czy narkotyk został faktycznie użyty. To jedna z kluczowych różnic, które warto znać, analizując przestępstwa narkotykowe – adwokat musi bowiem patrzeć na sprawę znacznie szerzej niż tylko przez pryzmat sprzedaży

Cztery zachowania sprawcze z art. 58 – jak rozumie je prawo?

1. Udzielanie narkotyków

„Udzielanie” oznacza danie, dostarczenie, wręczenie lub udostępnienie środka odurzającego bezpośredniemu konsumentowi. Może ono nastąpić w dowolnej formie – nie jest wymagane ani porozumienie stron, ani fizyczne wręczenie do ręki. Wystarczy np. pozostawienie narkotyku w ustalonym lub łatwo dostępnym miejscu, z godzeniem się na to, że konkretna osoba po niego sięgnie.

Co istotne z punktu widzenia obrony:

• użycie narkotyku przez odbiorcę nie jest warunkiem odpowiedzialności,
• nawet osoba, która zamierza użyć tylko części substancji, a resztę przekazać dalej, może być traktowana jako konsument.

To właśnie dlatego „częstowanie” na imprezie bywa kwalifikowane jako przestępstwo – i to nawet wtedy, gdy sprawca nie miał żadnego „handlowego” zamiaru. W tym sensie częstowanie narkotykami a prawo to temat znacznie poważniejszy, niż się powszechnie uważa

2. Ułatwianie użycia

„Ułatwianie” polega na uczynieniu użycia łatwiejszym, ale bez przesądzania, że bez tej pomocy użycie byłoby niemożliwe. Przykłady:

• instruowanie, jak zażyć substancję,
• utwierdzanie w decyzji użycia,
• udostępnienie miejsca lub warunków sprzyjających konsumpcji.

W praktyce jest to odpowiednik pomocnictwa, wprowadzonego wprost do ustawy, ponieważ samo używanie narkotyków nie jest w Polsce karalne. Ułatwianie może przybrać także formę zaniechania, jeżeli sprawca miał obowiązek zabezpieczenia środka, a tego nie zrobił. Wówczas mamy do czynienia z przestępstwem skutkowym

3. Umożliwianie użycia

„Umożliwianie” to krok dalej niż ułatwianie – oznacza stworzenie sytuacji, w której użycie staje się w ogóle możliwe. Różnica jest istotna:

• bez umożliwienia – użycie byłoby niemożliwe,
• bez ułatwienia – nadal możliwe, choć trudniejsze.

Przykładowo: przekazanie narzędzi niezbędnych do użycia czy usunięcie przeszkód uniemożliwiających konsumpcję. W doktrynie dominuje pogląd, że jest to przestępstwo skutkowe, a skutkiem jest realna możliwość użycia narkotyku przez inną osobę

4. Nakłanianie do użycia

Nakłanianie polega na wywołaniu u innej osoby zamiaru użycia środka odurzającego. Może przybrać formę:

• namowy,
• prośby,
• sugestii,
• nacisku psychicznego.

Kluczowe zasady:

• nakłanianie musi być skierowane do konkretnej osoby,
• jeżeli dana osoba już miała zamiar użycia – nie mówimy o nakłanianiu, lecz o ułatwianiu,
• nie jest konieczne, aby narkotyk został faktycznie użyty.

Z punktu widzenia praktyki karnej jest to jeden z najczęściej mylonych wariantów czynu, a błędna kwalifikacja może prowadzić do poważnych konsekwencji procesowych

Art. 58 a art. 59 – granica jest jedna: korzyść

Najważniejsze rozróżnienie jest proste:

• art. 58 – udzielanie nieodpłatne,
• art. 59 – udzielanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.

Co istotne, korzyść nie musi mieć postaci pieniędzy. Wystarczy choćby obietnica wzajemności. W praktyce oznacza to, że nawet symboliczna „zapłata” przenosi odpowiedzialność na znacznie surowszy przepis, co ma ogromne znaczenie dla linii obrony w sprawach adwokat – sprawy karne – narkotyki

Udzielanie narkotyków małoletniemu – szczególna surowość

Art. 58 ust. 2 przewiduje typ kwalifikowany, m.in. za:

• udzielenie środka małoletniemu,
• nakłanianie małoletniego do użycia.

Wystarczy zamiar ewentualny – sprawca nie musi mieć pewności co do wieku; wystarczy, że godzi się na to, że odbiorca może być niepełnoletni. Kara w tym przypadku jest znacznie surowsza, a czyn może zostać zakwalifikowany nawet jako zbrodnia. Dlatego temat udzielanie narkotyków małoletniemu – kara wymaga szczególnej ostrożności procesowej

Konsument czy obrót? Klucz do obrony

W praktyce procesowej zasadnicze znaczenie ma ustalenie osoby odbiorcy:

• jeżeli odbiorcą jest konsument → art. 58 lub 59,
• jeżeli nie jest konsumentem (np. dalszy dystrybutor) → art. 56 – wprowadzanie do obrotu.

Sądy konsekwentnie podkreślają, że kryterium rozróżniającym jest osoba bezpośredniego odbiorcy, a nie sam fakt przekazania narkotyku. To jeden z fundamentów skutecznej obrony w sprawach narkotykowych

Podsumowanie

Art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii pokazuje jasno: prawo karne reaguje nie tylko na handel, ale również na „koleżeńskie” formy udostępniania narkotyków. Granice odpowiedzialności są szerokie, a ich nieznajomość bywa kosztowna.

Jeżeli sprawa dotyczy Ciebie lub kogoś z Twojego otoczenia, nie warto działać pochopnie. W sprawach, w których w grę wchodzą przestępstwa narkotykowe, kluczowa jest szybka i przemyślana reakcja. Doświadczony adwokat sprawy karne narkotyki pomoże właściwie ocenić kwalifikację prawną i zaplanować skuteczną linię obrony.