Udział w zorganizowanej grupie przestępczej

Art. 258 §1 kodeksu karnego

„Kto bierze udział w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5."

Art. 258 §2 kodeksu karnego

„Jeżeli grupa albo związek określone w §1 mają charakter zbrojny albo mają na celu popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8."

Przestępstwo formalne, nie wymaga popełnienia innego czynu

Kluczowe znaczenie dla zrozumienia istoty tego przestępstwa ma jego formalny charakter. Sam udział w zorganizowanej grupie przestępczej jest karalny niezależnie od tego, czy sprawca faktycznie popełnił jakiekolwiek przestępstwo będące celem działania grupy. Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 26 listopada 2008 r. (sygn. II AKa 168/08) jednoznacznie wskazał, że przestępstwo z art. 258 kk ma charakter formalny i jest dokonane już z chwilą, gdy sprawca staje się członkiem grupy oraz akceptuje zasady jej funkcjonowania, bez konieczności wykazania, że dopuścił się jakiegokolwiek przestępstwa objętego celem działania grupy.

Definicja zorganizowanej grupy przestępczej

Ustawa nie zawiera legalnej definicji zorganizowanej grupy przestępczej, dlatego jej rozumienie zostało wypracowane w orzecznictwie sądowym. Przyjmuje się, że do uznania danego zbiorowiska osób za zorganizowaną grupę przestępczą konieczne jest ustalenie co najmniej trzech elementów: udziału co najmniej trzech osób, pewnego stopnia zorganizowania, w tym podziału ról i zadań między poszczególnych członków, oraz istnienia elementu kierownictwa lub przynajmniej ustalonych zasad postępowania obowiązujących uczestników. Nie jest przy tym wymagana szczególna struktura formalna, wystarczy trwałość powiązań i minimalny poziom zorganizowania pozwalający na sprawne działanie grupy w dłuższej perspektywie czasowej.

Świadomość i akceptacja udziału

Dla przypisania odpowiedzialności z art. 258 kk nie jest konieczne, aby sprawca znał wszystkich pozostałych członków grupy ani szczegóły jej struktury. Wystarczające jest ustalenie, że dana osoba miała świadomość istnienia zorganizowanej grupy przestępczej, akceptowała zasady jej funkcjonowania oraz podporządkowała się tym zasadom, uczestnicząc w działaniach grupy w sposób wykraczający poza jednorazowy, przypadkowy kontakt. To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie procesowe, ponieważ granica między świadomym uczestnictwem w grupie a jednorazową współpracą z jej pojedynczym członkiem bywa w praktyce trudna do jednoznacznego wykazania.

Typ kwalifikowany, grupa zbrojna

Surowsza odpowiedzialność z art. 258 §2 kk dotyczy udziału w grupie lub związku o charakterze zbrojnym. Co istotne, dla przypisania tego typu kwalifikowanego nie jest konieczne, aby dany sprawca osobiście posiadał broń, wystarczające jest ustalenie, że grupa jako całość dysponowała bronią i wykorzystywała ją w swojej działalności, a sprawca miał tego świadomość. Zagrożenie karą wzrasta wówczas do przedziału od 6 miesięcy do lat 8 pozbawienia wolności.

Konsekwencje z art. 65 §2 kk

Osoba skazana za udział w zorganizowanej grupie przestępczej traktowana jest, w zakresie warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary, na zasadach zbliżonych do sprawcy działającego w warunkach multirecydywy. Oznacza to, że warunkowe zwolnienie może nastąpić dopiero po odbyciu co najmniej trzech czwartych orzeczonej kary, a okres próby po warunkowym zwolnieniu nie może być krótszy niż 3 lata. Jest to jedna z najistotniejszych praktycznych konsekwencji przypisania tego przestępstwa, o której klienci często nie wiedzą w momencie przedstawienia zarzutu.

Czynny żal, art. 259 kk

Art. 259 kodeksu karnego

„Nie podlega karze za przestępstwo określone w art. 258 §1, kto dobrowolnie odstąpił od udziału w grupie albo związku i ujawnił przed organem powołanym do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu lub zapobiegł popełnieniu zamierzonego przestępstwa."

Instytucja czynnego żalu daje realną możliwość uniknięcia odpowiedzialności karnej za sam udział w grupie, pod warunkiem że sprawca dobrowolnie zerwał z grupą jeszcze przed wszczęciem postępowania oraz w pełni i szczerze ujawnił organom ścigania wszystkie istotne okoliczności dotyczące jej działania. Skorzystanie z tej instytucji wymaga bardzo starannego przygotowania, ponieważ organy ścigania każdorazowo oceniają, czy ujawnienie było rzeczywiście dobrowolne, a nie wynikało już z toczącego się przeciwko sprawcy postępowania.

Linia obrony

Obrona w sprawach o udział w zorganizowanej grupie przestępczej powinna obejmować w szczególności kwestionowanie, czy zebrany materiał dowodowy pozwala przyjąć istnienie zorganizowanej grupy w rozumieniu ustalonych kryteriów orzeczniczych, ocenę, czy oskarżony rzeczywiście miał świadomość istnienia grupy i akceptował jej zasady, a nie jedynie utrzymywał sporadyczne kontakty z jej członkami, a także analizę możliwości skorzystania z instytucji czynnego żalu z art. 259 kk.

FAQ, najczęstsze pytania o udział w grupie przestępczej