Reforma z 2018 roku
Do 2018 roku wprowadzanie do obrotu środków zastępczych, potocznie zwanych dopalaczami, było ścigane na gruncie przepisów karnych ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, na zasadach zbliżonych do obrotu środkami odurzającymi. Nowelizacja z 2018 roku zasadniczo zmieniła ten model, przenosząc ciężar odpowiedzialności za obrót środkami zastępczymi z prawa karnego na prawo administracyjne, regulowane rozdziałem 6a ustawy.
Kary administracyjne zamiast odpowiedzialności karnej
Obecnie za wytwarzanie lub wprowadzanie do obrotu środka zastępczego lub nowej substancji psychoaktywnej grozi przede wszystkim administracyjna kara pieniężna w wysokości od 20 000 do 1 000 000 złotych, nakładana w drodze decyzji administracyjnej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego. Decyzja taka podlega zaskarżeniu w trybie administracyjnym, a następnie kontroli sądów administracyjnych, a nie sądów karnych. Oznacza to, że osoba prowadząca tzw. sklep z dopalaczami, wobec której wszczęto postępowanie, nie staje przed sądem karnym, lecz uczestniczy w postępowaniu administracyjnym, w którym obowiązują inne zasady dowodzenia i inne środki zaskarżenia.
Kiedy sprawa o dopalacze staje się sprawą karną
Model administracyjny dotyczy wyłącznie substancji formalnie zakwalifikowanych jako środki zastępcze lub nowe substancje psychoaktywne, a więc niewymienionych jeszcze w załącznikach do ustawy jako środki odurzające lub substancje psychotropowe. Jeżeli w toku postępowania okaże się, że dana substancja została już wcześniej wpisana na listę środków kontrolowanych, sprawa automatycznie przechodzi na grunt odpowiedzialności karnej, z możliwym zarzutem z art. 53 lub art. 56 ustawy. Z tego powodu kluczowe znaczenie w tego rodzaju sprawach ma opinia biegłego określająca dokładny skład chemiczny zabezpieczonej substancji oraz jej aktualny status prawny w dniu popełnienia czynu.
Dlaczego listy substancji stale się zmieniają
Producenci środków zastępczych regularnie modyfikują skład chemiczny oferowanych produktów, tak aby nie odpowiadał on substancjom już wpisanym na listę kontrolowaną, co pozwala im formalnie unikać odpowiedzialności karnej. W odpowiedzi na to zjawisko minister właściwy do spraw zdrowia na bieżąco rozszerza listę substancji kontrolowanych w drodze rozporządzenia. Powoduje to, że kwalifikacja prawna danego czynu może zależeć od dokładnej daty jego popełnienia, co ma istotne znaczenie dla linii obrony.
Zamknięcie lokalu jako dodatkowa sankcja
Niezależnie od kary pieniężnej, ustawa przewiduje możliwość zamknięcia lokalu, w którym prowadzona była działalność związana z wytwarzaniem lub wprowadzaniem do obrotu środków zastępczych. Decyzję w tym zakresie wydaje właściwy organ administracyjny, a jej wykonanie może nastąpić niezależnie od zakończenia postępowania w sprawie kary pieniężnej.
Linia obrony
Obrona w sprawach dotyczących środków zastępczych powinna koncentrować się na kwestionowaniu prawidłowości opinii biegłego określającej skład chemiczny substancji, weryfikacji, czy w dniu popełnienia czynu substancja rzeczywiście nie widniała jeszcze na liście środków kontrolowanych, a także na formalnej poprawności decyzji administracyjnej nakładającej karę pieniężną, w tym zachowania odpowiednich terminów i procedur.
FAQ, najczęstsze pytania o dopalacze
Co do zasady nie, obrót środkami zastępczymi jest obecnie ścigany administracyjnie, karą pieniężną nakładaną przez inspektora sanitarnego. Odpowiedzialność karna pojawia się dopiero, gdy dana substancja jest już wpisana na listę środków kontrolowanych.
Administracyjna kara pieniężna wynosi od 20 000 do 1 000 000 złotych, w zależności od okoliczności sprawy.
Tak, decyzja podlega zaskarżeniu w trybie administracyjnym, a następnie kontroli sądu administracyjnego, a nie sądu karnego.
Artykuł ma charakter ogólnej informacji prawnej i nie zastępuje indywidualnej porady adwokata. Stan prawny na dzień publikacji.
Prowadzone jest wobec Ciebie postępowanie w sprawie dopalaczy?
Skontaktuj się ze mną, pomogę ocenić, czy sprawa powinna toczyć się w trybie administracyjnym, czy zaistniały podstawy do odpowiedzialności karnej. Obsługuję klientów z Wrocławia, Oleśnicy i całego Dolnego Śląska.